Од пријава на адреса до даночна пријава: важни рокови и права за работниците во Германија. Проверете што треба да направите

Во Германија постојат јасни рокови за пријавување, работа, престој, даноци, домување и семејни права. Ако пропуштите некој од нив, може да дојде до доцнење, дополнителни трошоци или отежнато остварување на одредено право.

Во продолжение се најважните правила за работниците и нивните семејства. Условите може да зависат од договорот за работа, видот на дозволата за престој и личните околности, па проверете што важи конкретно за вас.

1. Првите денови по пристигнувањето

• Пријава на адреса (Anmeldung): По вселувањето, пријавете ја адресата во надлежната општинска служба (Bürgeramt), по правило во рок од две недели. За пријавата најчесто е потребна потврда од станодавецот (Wohnungsgeberbestätigung).
• Даночен идентификациски број (Steuer-ID): По првата пријава на адреса, бројот се доделува автоматски и се испраќа по пошта. Кога ќе го добиете, доставете го до работодавачот. Ако не пристигне, побарајте повторно издавање од надлежната служба.
• Здравствено осигурување: Проверете дали треба да бидете осигурени во законска или приватна каса. Ако сте во системот на законско осигурување, изберете здравствена каса и известете го работодавачот. Контекст нуди помош при пријавување во Barmer, за лицата на кои им одговара ова осигурување.
• Банкарска сметка: Подгответе сметка со IBAN за исплата на платата и прашајте го работодавачот кои податоци треба да му ги доставите.

2. Плата и работно време

• Минимална плата: Од 1 јануари 2026 година, законската минимална плата изнесува 13,90 евра бруто на час. Од 1 јануари 2027 година е предвидено да изнесува 14,60 евра бруто на час. За одредени категории работници важат законски исклучоци.
• Пресметка на плата: Проверувајте ја платната листа (Lohnabrechnung) при исплатата и чувајте ги платните листи. Може да ви бидат потребни за даночна пријава, банкарски услуги или постапка за продолжување на дозволата за престој.
• Договор за работа: Пред да започнете со работа, побарајте ги условите во писмена форма. Проверете ја бруто-платата, работното време, работното место, пробниот период и отказниот рок. За договор на определено време важат посебни законски правила за формата.

3. Боледување

• Известете го работодавачот веднаш штом знаете дека нема да можете да работите, по можност пред почетокот на смената.
• Ако неспособноста за работа трае подолго од три календарски дена, лекарската потврда по правило треба да ја доставите најдоцна следниот работен ден. Работодавачот може да побара потврда и од првиот ден.
• Кај законското здравствено осигурување, лекарската потврда најчесто се испраќа електронски до здравствената каса, а работодавачот ја презема по електронски пат. Сепак, вие мора навреме да го известите работодавачот дека сте болни. Ако сте приватно осигурени, проверете дали треба сами да ја доставите потврдата.
• Ако сте биле во работен однос најмалку четири недели, работодавачот по правило продолжува да ви исплаќа плата до шест недели за истата болест. Потоа, ако ги исполнувате условите, законската здравствена каса може да исплаќа надомест за боледување (Krankengeld). Тој вообичаено изнесува 70 % од бруто-платата, но не смее да надмине 90 % од нето-платата. Кај приватното осигурување важат условите од полисата.

4. Годишен одмор

• Ако работите пет дена неделно, законскиот минимум е 20 работни дена годишно. Договорот за работа или колективниот договор може да предвидува повеќе.
• Одморот вообичаено треба да се искористи во текот на годината. Пренесување во следната година е можно под законски услови, на пример поради важни причини на работното место или лични околности. Ако одморот е законски пренесен, по правило треба да се искористи до 31 март.
• Не претпоставувајте дека неискористениот одмор секогаш автоматски се пренесува или пропаѓа. Побарајте од работодавачот да ви потврди до кога можете да го искористите.

5. Отказ и престанок на работниот однос

• Отказ од работодавачот: Отказот мора да биде доставен во писмена форма со своерачен потпис. SMS, WhatsApp и е-пошта не ја заменуваат законски пропишаната форма.
• Пријавување како барател на работа (arbeitssuchend): Ако однапред знаете кога ќе ви престане работниот однос, пријавете се во Федералната агенција за труд (Agentur für Arbeit) најдоцна три месеци пред тој датум. Ако за престанокот дознаете кога остануваат помалку од три месеци, пријавете се во рок од три дена од дознавањето.
• Пријавување како невработен (arbeitslos): Ова е одделна постапка и не се заменува со пријавувањето како барател на работа. Ако барате надоместок, пријавете се како невработен најдоцна на првиот ден без работа.
• Надоместок за невработеност (Arbeitslosengeld I): Еден од главните услови е најмалку 12 месеци осигурена работа во последните 30 месеци. Правото зависи и од исполнувањето на другите законски услови.
• Оспорување на отказ: Ако сметате дека отказот е незаконски, по правило имате три недели од денот кога сте го примиле за да поднесете тужба до работниот суд. По истекот на овој рок, оспорувањето може да биде многу потешко.
• Спогодба за престанок на работниот однос (Aufhebungsvertrag): Не потпишувајте пред да ги разберете последиците. Во зависност од околностите, спогодбата може да доведе до прекин на исплатата на Arbeitslosengeld до 12 недели.

Важно за дозволата за престој: Ако работниот однос престане пред истекот на дозволата, веднаш известете ја Службата за странци (Ausländerbehörde) и проверете што треба да направите. За одредени дозволи за престој засновани на работа, ако надлежниот орган ја скрати нивната важност по предвремениот престанок на работниот однос, законот предвидува дозволата да важи уште најмалку шест месеци од престанокот на работата. Ова не значи дека автоматски смеете да започнете работа кај друг работодавач.

Ако работите според правилото за Западен Балкан (Westbalkanregelung), проверете дали дозволата ви е врзана за конкретен работодавач. Пред промена на работодавачот може да биде потребна нова согласност од Федералната агенција за труд и измена на дозволата. Не започнувајте со работа кај нов работодавач додека не добиете потврда дека ги исполнувате потребните услови.

6. Даночна пријава

• Не секој вработен е должен да поднесе даночна пријава. Обврска може да постои, на пример, ако во текот на истата година сте добивале плата од повеќе работодавачи или ако сте примиле надоместоци што влијаат врз даночната стапка. Кај некои надоместоци, како Krankengeld или Elterngeld, обврската може да зависи од вкупниот износ и другите приходи.
• За задолжителната даночна пријава за 2025 година, рокот за лицата што поднесуваат сами беше 31 јули 2026 година. Ако сте биле должни да поднесете пријава, а сте го пропуштиле рокот, поднесете ја што поскоро и побарајте совет за вашиот случај.
• Доброволна даночна пријава може да се поднесе до четири години наназад. За даночната 2022 година, рокот истекува на 31 декември 2026 година.
• Ако сте работеле во Германија само дел од годината, можно е да имате право на поврат на данок. Контекст нуди услуга за подготовка и поднесување барање за поврат на данок од Германија.

7. Семејство и деца

• Заштита на мајчинството (Mutterschutz): Вообичаено започнува шест недели пред очекуваниот термин и трае осум недели по породувањето. Во одредени случаи, на пример при предвремено породување, периодот по породувањето може да биде подолг. За време на заштитниот период може да следува надомест за мајчинство (Mutterschaftsgeld) и, ако се исполнети условите, доплата од работодавачот. Износот зависи од осигурувањето и претходната заработка.
• Родителско отсуство (Elternzeit): Ако отсуството започнува пред детето да наполни три години, работодавачот треба да биде известен најмалку седум недели однапред. Ако започнува откако детето ќе наполни три години, но пред да наполни осум, рокот по правило е 13 недели. Известувањето може да се поднесе во текстуална форма, на пример по е-пошта.
• Родителски надомест (Elterngeld): Барањето се поднесува по раѓањето на детето. Надоместокот може да се исплати најмногу за три животни месеци наназад, па затоа поднесете го навреме. Условите зависат од престојот, работата и приходите на родителот.
• Детски додаток (Kindergeld): Во 2026 година изнесува 259 евра месечно за секое дете што ги исполнува условите. Исплатата може да се побара најмногу шест месеци наназад. За државјани на земји надвор од ЕУ, правото зависи и од видот на дозволата за престој и другите законски услови.
• Спојување на семејството (Familiennachzug): Условите и потребните документи зависат од дозволата за престој и од членот на семејството што сака да се приклучи. Контекст нуди поддршка при подготовка на документи за постапка за спојување на семејството.

8. Стан и селење

• Депозит (Kaution): Кај вообичаен договор за изнајмување, депозитот може да изнесува најмногу три месечни основни закупнини, без режиски трошоци. Закупецот има право да го плати во три еднакви месечни рати.
• Годишна пресметка на режиските трошоци (Nebenkostenabrechnung): Станодавецот по правило треба да ја достави најдоцна 12 месеци по завршувањето на пресметковниот период. Ако ја достави подоцна, вообичаено не може да бара доплата, освен ако не е одговорен за доцнењето. Закупецот, по правило, има 12 месеци од приемот на пресметката да поднесе приговор.
• Откажување на договорот за стан: Кај вообичаен договор на неопределено време, отказот треба да стигне до станодавецот најдоцна до третиот работен ден во месецот за договорот да заврши на крајот на месецот по следниот. На пример, ако отказот стигне до третиот работен ден во јануари, договорот може да заврши на 31 март. Отказот треба да биде во писмена форма. Проверете го договорот, бидејќи за привремено сместување и некои посебни видови наем може да важат други правила.

9. Дозвола за престој и државјанство

• Продолжување на дозволата: Поднесете барање за продолжување пред да истече дозволата. Ако навреме поднесете барање за продолжување на постојната дозвола или за издавање друга дозвола, претходниот статус по правило продолжува до одлуката на Службата за странци. Потврдата за тоа се нарекува Fiktionsbescheinigung. Правото на работа зависи од претходната дозвола и условите наведени во неа. Самото чекање термин не го заменува навремено поднесеното барање.
• Германско државјанство: Натурализација може да биде можна по пет години законски престој, ако се исполнети и останатите услови. Можноста за забрзано стекнување државјанство по три години е укината во октомври 2025 година.
• Повеќекратно државјанство: Германското законодавство го дозволува. Сепак, проверете ги и правилата на државата чие државјанство веќе го имате.

Најважните рокови накратко

• Пријава на нова адреса: по правило, во рок од две недели по вселувањето.
• Пријавување како барател на работа: најдоцна три месеци пред престанокот на работата; ако за тоа дознаете подоцна и остануваат помалку од три месеци, во рок од три дена.
• Пријавување како невработен: најдоцна на првиот ден без работа.
• Тужба против отказ: по правило, во рок од три недели од приемот на отказот.
• Известување за Elternzeit: седум недели однапред или 13 недели ако отсуството започнува откако детето ќе наполни три години.
• Elterngeld: може да се исплати најмногу за три животни месеци наназад.
• Пренесен годишен одмор: по правило, до 31 март, ако е пренесен под законските услови.
• Задолжителна даночна пријава за 2025 година: рокот за самостојно поднесување беше 31 јули 2026 година.
• Доброволна даночна пријава за 2022 година: до 31 декември 2026 година.

Овој текст содржи општи информации и не претставува правен или даночен совет. Роковите и условите зависат од конкретниот случај. Ако имате спор со работодавач или станодавец, или прашање за дозволата за престој, побарајте совет од надлежна служба, синдикат, советувалиште или адвокат.

Потребна ви е помош со даночен поврат, здравствено осигурување или документи за спојување на семејството? Контактирајте нè на vrabotuvanje@kontext.mk или на +389 78 274 420.

Информациите се проверени на 2 ноември 2026 година.